Здаецца, што яшчэ новага можна знайсці ў біяграфіі і творчасці класіка сусветнай і беларускай літаратуры, народнага паэта Беларусі Якуба Коласа? Але ў коласазнаўстве знаходзяцца новыя факты, удакладняюцца дэталі і нараджаюцца новыя даследаванні і кнігі. З гэтай высновы пачалася сустрэча з навуковым супрацоўнікам Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, унучкай Якуба Коласа Верай Міцкевіч у Віцебскай абласной бібліятэцы.
Сапраўднае імя Якуба Коласа — Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч. Нарадзіўся 3 лістапада 1882 года на Стаўбцоўшчыне (Мінская вобласць). Бацькі — Міхаіл Казіміравіч і Ганна Юр’еўна паходзілі з сялян вёскі Мікалаеўшчына, 12 км ад Стоўбцаў. Сямья была шматдзетнай –13 дзяцей, але да сталых гадоў дажылі 9.
– Нашаму роду пашанцавала, у яго вельмі глыбокія карані, ён даволі разгалінаваны, – гаворыць Вера Даніілаўна Міцкевіч. – Чыста па лініі Якуба Коласа – 3 сыны, 6 унукаў, па 7 праўнукаў і прапраўнукаў.
Бацька Канстанціна Міхайлавіча (Якуба Коласа) Міхаіл Казіміравіч, усім вядома па паэме “Новая зямля”, быў лесніком у Радзівілаў. З раніцы да ночы быў заняты ў лесе, па гаспадарцы дапамагаў яго родны брат Антон, які вельмі ярка прыгадваецца ў “Новай зямлі”. Дзядзька - кухар, не меўшы сваёй сям’і, дапамагаў гадаваць і малых.
Старэйшы брат Костуся (так звалі маленькага Коласа ў сям’і) Уладзя быў звычайным селянінам, лесніком, жыў у Акінчыцах.
Яшчэ адзін брат – Алесь стаў чыгуначнікам у Белгарадскай вобласці. Пражыў да 1941 года. Сястра Міхаліна таксама працавала на чыгунцы Данбаса, але ў 1921-м вярнулася на радзіму ў Ласток. Сястра Юзефа нарадзіла 10 дзяцей. А вось у самай малодшай сястры Алены дзетак не было, разам з мужам яны даглядалі сядзібу і сад Коласа ў Мінску.
Дзякуючы ім захаваліся лісты перапіскі Канстанціна Міхайлавіча з жонкай Марыяй Дзмітрыеўнай, якія нядаўна былі выдадзены ў кнізе “Табой я жыў, табой жыву…”.
Малодшы брат Міхась займаўся літаратурай, вёў перакладчыцкую дзейнасць. Самая малодшая сястра Маня пражыла самае доўгае жыццё – 95 год, яе не стала ў 1995 годзе.
Распавяла Вера Міцкевіч і пра тое, як пазнаёміўся дзядуля са сваёй будучай жонкай. Абое былі настаўнікамі і ўбачылі адзін аднаго ў Пінску на семінары. Па другой версіі – ён кватараваў у доме, дзе здымала жыллё і маладая настаўніца Марыя. Так ці інакш, пабраліся яны шлюбам у Пінску. На жаль, у Марыі Дзмітрыеўны было не вельмі доўгае жыццё, яе не стала ў 55 год, у 1945 годзе.
У Канстанціна з Марыяй, як ужо ўзгадвалася вышэй, было тры сыны. Старэйшы Данііл стаў хімікам, але прымаў непасрэдны ўдзел у стварэнні філіяла музея Коласа на Стаўбцоўшчыне. Сярэдні Юрка (Георгій па пашпарце) марыў стаць геолагам, але загінуў у пачатку Вялікай Айчыннай. Яшчэ ўдзельнічаў у абароне Смаленска, апошні ліст ад яго прыйшоў з-пад Ярцава. Лічыцца прапаўшым без вестак.
Малодшы сын Міхась Канстанцінавіч скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці “тэхналогія машынабудавання”. Жаніўся на дачцэ Янкі Маўра – Наталлі.
Сярод унукаў Якуба Коласа – большасць тэхнары, эканамісты, але ёсць і гуманітарыі, напрыклад, праўнучка Васіліна працуе галоўным захавальнікам фондаў Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа, займаецца навукай. Сама Вера Даніілаўна скончыла інстытут народнай гаспадаркі, часта выступае з артыкуламі па тэме коласазнаўства.
– Якуб Колас вельмі любіў сваю сям’ю, наогул, людзей, Бацькаўшчыну, – адзначыла напрыканцы сустрэчы Вера Міцкевіч. – Двойчы, калі яму прыходзілася быць далёка ад радзімы, а гэта было ў часы Першай сусветнай вайны і Вялікай Айчыннай, ён вельмі тужыў па Беларусі.
Шлях, які прайшоў Якуб Колас, – адметны. Асноватворныя ўласцівасці яго жыцця і творчасці – сумленнасць, высакароднасць, неабыякавасць, імкненне дапамагчы ў цяжкіх абставінах, грунтоўнасць ва ўсіх жыццёвых праявах. І сёння гэтыя якасці служаць арыенцірам для новых пакаленняў беларусаў.
Фота Святлана ДЗЯДЗІНКІНА
